01.Mart.2024 12:00

Kaliteli Protein Kaynağı: Hayvansal Kaynaklı Protein ve Bitkisel Kaynaklı Protein Karşılaştırması

Sağlıklı beslenmede uzun yıllardır devam eden kaliteli protein kaynağı tartışmasında yeni bilimsel veriler geldikçe bitkisel kaynaklı proteinin değeri daha anlaşılır olmaya başladı.

 

Besinlerin Protein Kalitesi Nasıl Belirlenir?

Besinlerin protein kalitesini belirlemeye dair uygulanan kimyasal ve biyolojik birden fazla yöntem bulunmaktadır. Besinlerle aldığımız proteinin vücudumuzda kullanılabilirliği ve  nitrojen dengesi (1), işlevleri (2) ve protein elverişlilik oranları gibi yöntemlerin yanı sıra proteinlerin elzem amino asit bileşimlerine göre besinlerin protein kalitesi değerlendirilmektedir (3). En yeni ve geniş kapsamlı yaklaşım ise diyet proteinlerinin insan sağlığı ve çevre üzerindeki etkilerini dikkate almaya dayanmaktadır (4).

 

Hayvansal ve Bitkisel Kaynaklı Proteinin Amino Asit İçeriği

Proteinler amino asitlerden oluşur. Vücudumuzda protein sentezi için 20 farklı amino asit kullanır (5). Vücudumuz bazı amino asitleri kendisi sentezleyebilirken, esansiyel amino asit olarak bilinen 8 tanesinin besinlerle alınması gerekmektedir. Hayvansal ve bitkisel protein kaynakları arasındaki en temel farklılık ise, protein kalitesinin belirlenmesinde büyük rolü olan amino asit türlerine dayanmaktadır.

Genel olarak, hayvansal kaynaklı proteinler 8 temel esansiyel amino asidi içeren tam protein olarak bilindikleri için kaliteli protein kaynağı olarak anılır.

Toplam protein içeriği yüksek bitkisel proteinlerin birincil kaynağı olan baklagillerin  kükürtlü amino asitlerden, tahıllar ise lizin amino asidinden sınırlı içeriğe sahiptir. Bitkisel kaynaklı proteinleri birlikte tüketerek veya gün içinde farklı bitkisel kaynaklı proteinlere öğünlerinizde yer vererek bitkisel kaynaklı proteinlerden ihtiyacınız olan tüm elzem amino asitleri sağlayabilirsiniz. Örneğin, kükürtlü amino asitlerden sınırlı kuru fasulye yemeğinin yanında, lizin amino asidinden sınırlı pirinç ile birlikte tüketmek bitkisel kaynaklı proteini tam protein yemeğine dönüştürür. Nohut yemeğinin yanında yiyeceğiniz bir dilim ekmek veya gün içinde farklı öğünler tüketeceğiniz baklagil ve tahıl proteinleri vücudunuzun ihtiyacı olan tüm elzem amino asitleri karşılayacaktır (6).

 

Son yıllarda yapılan çalışmalar, karmaşık amino asit metabolizmasını göz önünde bulundurulduğunda besinin amino asit içeriğinin protein kalitesini belirlemek için yeterli olmadığını vurgulayarak, batı ülkelerinde “protein kalitesi” altında yatan standart görüşleri modası geçmiş olarak nitelendirmektedir. Çalışmalar hayvansal kaynaklı protein tüketilmese bile yeterli ve dengeli bir diyette sadece bitkisel kaynaklı protein tüketiminin sağlıklı bir yetişkin için tamamen yeterli olduğunu göstermektedir (7).

Günde Ne Kadar Baklagil Tüketmeliyiz?

Protein Nedir, Ne İşe Yarar?

Kaynaklar:

 

  1. Consultation, U. E. Protein and amino acid requirements in human nutrition: report of a joint WHO. FAO/UNU Expert Consultation.
  2. Millward, D. J., Layman, D. K., Tomé, D., & Schaafsma, G. (2008). Protein quality assessment: impact of expanding understanding of protein and amino acid needs for optimal health. The American journal of clinical nutrition87(5), 1576S-1581S.
  3. Gallagher M.L. Amino Acids and Protein. Krause’s Food & Nutrition Care Process. 13 th ed. Missouri: Elseiver Inc; 2012.p. 48-54.
  4. Katz, D. L., Doughty, K. N., Geagan, K., Jenkins, D. A., & Gardner, C. D. (2019). Perspective: The public health case for modernizing the definition of protein quality. Advances in Nutrition10(5), 755-764.
  5. Lopez, M. J., & Mohiuddin, S. S. (2020). Biochemistry, essential amino acids.

 

  1. Berrazaga, I., Micard, V., Gueugneau, M., & Walrand, S. (2019). The role of the anabolic properties of plant-versus animal-based protein sources in supporting muscle mass maintenance: a critical review. Nutrients11(8), 1825.

 

  1. Mariotti, F. (2017). Plant protein, animal protein, and protein quality. In Vegetarian and plant-based diets in health and disease prevention (pp. 621-642). Academic Press.
Bu makale size faydalı oldu mu?